Nym neden yaş doğrulama yasalarına karşı çıkıyor

Birleşik Krallık, ABD ve Avustralya hükümetleri internette kimlik doğrulama engelleri oluşturuyor ve bunu çocukları koruma bahanesiyle sunuyor. Bu, eskiden beri kullanılan bir yöntemdir.

Asıl inşa edilen şey, bir gözetim altyapısıdır: kim olduğunuzu, neye eriştiğinizi ve çevrim içi faaliyetlerinizi kaydeden sistemler. Bu altyapı, topladığı verilerde ticari çıkarı bulunan özel şirketlerin kontrolünde ve bugün açıklanan amaçların çok ötesine genişleyebilecek şekilde tasarlanıyor. Yaş doğrulama, gözetimin koruma kılıfına bürünmüş hâlidir. Bunu kabul etmemeliyiz.

1. Yaş doğrulama sistemleri, kitlesel gözetim altyapısıdır.

Çevrim içi yaş doğrulaması yaptığınızda, yalnızca bir içeriğe erişim kazanmazsınız; kim olduğunuza, neye bakmak istediğinize ve ne zaman eriştiğinize dair bir dosya oluşturursunuz. Bu dosya, onu isteyen kurumların veya şirketlerin eline geçer. Birleşik Krallık’taki düzenleyici kurumlar bile bu verilerin oluşturduğu riskleri kabul ediyor ve çözüm olarak bir yasak değil, kullanıcıları ve şirketleri yönlendirecek kurallar öneriyor. Buna rağmen bu bariyerler kurulmaya devam ediyor.

2. Verileriniz özel şirketlerin eline geçer. Korunmasızdır.

Birleşik Krallık yaş doğrulama uygulamasını ilk hayata geçirmeye çalıştığında, bu kontrolleri yürütmek için devreye giren şirket MindGeek (bugünkü adıyla Aylo) oldu. Şirket, Pornhub’ın ve dünyanın en büyük pornografi platformlarının birçoğunun sahibi konumunda. Kısacası, yasanın denetlemeyi amaçladığı sektör, kontrolün kendisini elinde tutacaktı. Open Rights Group, bu verilerin şirketler tarafından istedikleri şekilde kullanılmasını engelleyecek etkili bir denetim mekanizması olmadığını tespit etti.

3. Her yaş doğrulama veritabanı, gerçekleşmeyi bekleyen bir veri ihlalidir.

Bu tür veritabanları er ya da geç saldırıya uğrar. Ashley Madison: örneğinde 37 milyon hesabın bilgileri ifşa edildi; kullanıcıların kimlikleri ailelerine açıklandı, şantaj vakaları yaşandı ve intiharlar meydana geldi. Avustralya’da Medicare Australia kart numaraları karanlık ağda satışa sunuldu. Birleşik Krallık’taki National Health Service hasta kayıtları ise fidye yazılımı saldırganlarının eline geçti. Şimdi düşünün: Bu verilerin içine devlet kimliğinizin internetteki gezinme geçmişinizle eşleştirildiği bir kayıt eklense ne olurdu?

4. Yaş doğrulaması çocukları korumaz. Bunun yerine yetişkinlere ait kayıtlar oluşturur.**

Herhangi bir gence yaş doğrulama engelini aşmanın ne kadar sürdüğünü sorun. Ücretsiz VPN’ler, sahte doğum tarihleri ya da daha büyük kardeşlerin hesapları sayesinde bu engeli geçmek hiç de zor değil. The Open Rights Group herkesin zaten bildiği gerçeği ortaya koydu: Yaş doğrulama sistemleri, çocukların erişimini engelleyen etkili bir yöntem olarak bile çalışmıyor.

Avrupalılar bu konuda yaşananları yakından bilmeli. AB özel mesajların yapay zekâ tarafından taranmasını zorunlu hâle getirmeye çalıştığında (kamuoyunda Chat Control olarak anılan girişim), Bart Preneel ve Avrupa’nın önde gelen yüzlerce kriptografi uzmanı bu teknolojinin çalışmadığını gösterdi: Sistemler kolayca aşılabiliyor, büyük ölçekte yanlış sonuçlar üretiyor ve herkesi koruyan şifrelemeyi bozmadıkça güvenilir hâle getirilmeleri mümkün değil. Bu sistemler insanları koruma konusunda başarısız oluyor. Buna karşılık başarılı oldukları bir şey var: veri toplamak. Kurallara uymayı seçen her yetişkin için kalıcı bir kayıt oluşturuyorlar.

5. Yaş doğrulama yasaları yalnızca pornografiye erişimi engellemez. İntiharı önlemeye yönelik rehberlere erişimi de kısıtlar.

Yaş engelleme sistemleri, pornografi ile LGBTQ destek hatları, cinsel sağlık kaynakları veya intiharı önleme rehberleri arasındaki farkı ayırt edemez. Düşmanca ya da destekleyici olmayan bir aile ortamında yaşayan kuir bir genç için internet, yardım isteyebileceği tek yer olabilir. LGBTQ gençlerinin yüzde 40’ından daha azı kendi evlerinde destek gördüğünü belirtirken, topluluklara ve bilgiye erişimin önüne konulan bu engeller ciddi zararlar doğurabilir. The Trevor Project verileri de bunu açıkça gösteriyor: İnternetteki alanlar da dâhil olmak üzere, kişiyi olduğu gibi kabul eden ve destekleyen ortamlara erişim, daha düşük intihar riskiyle bağlantılı. Yaş doğrulama yasaları bu gençleri korumaktan çok, onları daha büyük risklerle karşı karşıya bırakabilir.

6. Sessiz kalmanız için gerçekten izlenmeniz gerekmez. İzlenebileceğinizi bilmeniz bile yeterlidir.

Edward Snowden, National Security Agency'nin kitlesel gözetim programlarını ifşa ettikten sonra, Wikipedia'da terörizm gibi gözetimle ilişkilendirilen konulara yönelik ziyaretlerde, hiçbir suça karışmamış kişiler arasında bile belirgin bir düşüş görüldü. Bunun nedeni, "caydırıcı etki" (chilling effect) olarak bilinen olgu. İnsanları susturmak için onları cezalandırmanız gerekmez;¹ izlendiklerini ya da izlenebileceklerini düşünmeleri bile çoğu zaman yeterlidir. Yaş doğrulama, bu bilgiyi İnternet'in kendisine entegre eder.

7. “Çocukları korumak”, sansürün kapıdan içeri girmesinin bir bahanesidir. Her seferinde.

Bunların hiçbiri yeni değil. 1996 yılında ABD’de çıkarılan İletişim Ahlakı Yasası (Communications Decency Act), çocukları internetin zararlı içeriklerinden korumayı amaçlıyordu. Ancak Yüksek Mahkeme, yasanın ifade özgürlüğünü aşırı derecede kısıtlayan sansür hükümlerini iptal etti (Reno v. ACLU davası). Bunun ardından kabul edilen Çocukların İnternet Koruma Yasası (CIPA - Children’s Internet Protection Act) ise zamanla yalnızca çocukları koruma amacıyla değil, kamu kütüphanelerindeki LGBTQ+ içerik ve kaynaklara erişimi engellemek gibi farklı amaçlarla da kullanılmaya başlandı. Birleşik Krallık’ta 2023 yılında yürürlüğe giren Çevrim içi Güvenlik Yasası (Online Safety Act ²) da benzer şekilde geniş kapsamlı kısıtlamalara yol açtı. Yasa kapsamında Spotify’daki şarkı sözleri ve sosyal medyadaki sosyal adalet hareketleri gibi, çocukların korunmasıyla doğrudan ilgisi olmayan içerikler bile yaş doğrulama engelleriyle karşılaşmaya başladı.

8. Yaş doğrulama sistemlerini işler hâle getirebilmek için gazetecileri ve aktivistleri koruyan araçları ortadan kaldırmak zorundalar. Bunun farkındalar.

Yaş doğrulama sistemleri ancak aşılması mümkün olmadığında etkili olabilir. Bu da VPN’lerin yasaklanması anlamına gelir. Bir gencin pornografik bir siteye erişmesini engelleyen aynı engelleme sistemi, baskıcı veya düşmanca bir ortamda çalışan bir gazetecinin kaynaklarını korumasını ya da bir aktivistin zarar görme korkusu olmadan örgütlenmesini de engelleyebilir. Basın Özgürlüğü Vakfı, gözetim altında çalışan gazeteciler için VPN erişiminin ne kadar temel bir araç olduğunu ortaya koymuştur. Yaş doğrulama yalnızca hangi siteleri ziyaret ettiğinizi etkilemez; herkesin güvendiği gizlilik altyapısını da zayıflatır ve ortadan kaldırır.

9. Gözetim veri tabanı oluşturmadan da yaş doğrulaması yapmanın bir yolu var. Ancak bunu kullanmamayı tercih ediyorlar.

Sıfır bilgi kimlik doğrulama teknolojisi, halihazırda ticari olarak kullanılan W3C Doğrulanabilir Kimlik Bilgileri standartlarına dayanan bir yöntemdir. Bu teknoloji, güvenilir bir kurumun adınız, kimlik belge numaranız veya sizi tanımlayabilecek başka herhangi bir bilgi paylaşılmadan 18 yaşından büyük olduğunuzu doğrulamasını sağlar. Web sitesi yalnızca yaş şartını karşıladığınızı öğrenir. Hangi içerikleri okuduğunuzu sizinle ilişkilendiren herhangi bir kayıt tutulmaz. Bu nedenle ele geçirilebilecek bir kişisel veri de oluşmaz. Bu yalnızca teorik bir fikir değil. Nym Technologies, zk-nyms adını verdiği teknolojiyle tam olarak bunu yapıyor. Bu sistem sayesinde, biz bile bir müşterinin yaptığı ödeme ile VPN kullanımını birbirine bağlayamıyoruz. Hükümetler bu teknolojinin varlığını biliyor, ancak bunu kullanmayı tercih etmiyorlar.

**10. Erişim için kimlik doğrulama gerektiren bir internet, artık gerçek anlamda internet değildir. Bu, kapıları ve giriş kontrolleri olan bir site yaşamına dönüşür.

Web’in mucidi Tim Berners-Lee, 2018 yılında “web tehdit altında” uyarısında bulunmuştu. Geniş çapta uygulanan yaş doğrulama sistemleri, bugün bu tehdidin somut bir örneği hâline geliyor. Bir kontrol mekanizması bir kez kurulduğunda, genellikle yalnızca başlangıçta gerekçe gösterilen amaçla sınırlı kalmaz. Zaman içinde kapsamı genişler.

Nym, yaş doğrulama yasalarına karşı duruyor çünkü gözetim sistemlerine karşıyız. Çocukların korunması elbette önemlidir. Ancak interneti bir kimlik kontrol noktasına dönüştürerek çocukları koruyamazsınız. Çocukları korumanın yolu daha iyi araçlar, daha güvenli platform tasarımları ve daha güçlü eğitim çözümleri geliştirmekten geçer. Çözüm, insanların hangi içerikleri okuduğunu takip eden ve bunu hükümetlerin ya da özel şirketlerin erişimine açan veri tabanları oluşturmak değildir. Kriptografik alternatif mevcut, ancak göz ardı ediliyor.

İnternet herkes için özgür ve açık kalmalıdır. NymVPN gibi araçlar ve benzeri çözümler sayesinde gizlilik korumaları herkes tarafından erişilebilir olmalıdır. Toplumun güvenliği adına sunulan, ancak gerçekte kitlesel gözetim araçlarını yaygınlaştıran düzenlemeleri kabul etmemeliyiz.

Kaynaklar

1. Jon Penney, “Çevrim içi Gözetimin Caydırıcı Etkileri ve Wikipedia Kullanımı.” Berkeley Technology Law Journal, 2016

2. Birleşik Krallık Çevrimiçi Güvenlik Yasası